آیا صابون‌های آنتی باکتریال موثرتر از صابون‌های معمولی هستند

به گزارش ایران پزشک به نقل از ایرنا، شستن دست‌ها با صابون یک روش موثر برای کاهش خطر ابتلا به انواع عفونت‌ها و حفظ سلامتی است. معمولا تصور می‌شود صابون‌های حاوی مواد آنتی باکتریال اثر بهتری در پاک‌سازی دست‌ها دارند و در نتیجه بهتر از صابون‌های معمولی هستند، اما سازمان غذا و داروی آمریکا دیدگاه متفاوتی دارد. در واقع این سازمان در سال 2016 میلادی استفاده از 19 ماده آنتی باکتریال را در صابون‌ها ممنوع اعلام کرد. در این گزارش به بررسی علت این ممنوعیت می‌پردازیم.

مکانیسم عملکرد صابون

از شیمی دوره دبیرستان به یاد داریم که دو نوع مولکول وجود دارد. مولکول‌های قطبی مانند قند که در آب حل می‌شوند و مولکول‌های غیرقطبی مانند روغن که در آب حل نمی‌شوند، اما مولکول‌های صابون، آمفی پاتیک هستند، بدین معنی که هم خواص مولکول‌های قطبی و هم خواص مولکول‌های غیرقطبی را دارند و به همین علت به سادگی شسته می‌شوند.

در خصوص باکتری‌ها و میکروب‌ها، صابون دارای دو اثر شیمیایی و رفتاری است. ماهیت آمفی پاتیک مولکول‌های صابون موجب سست شدن اتصال باکتری و میکروب با پوست می‌شود تا ساده‌تر شسته شوند. از طرفی برای پاک شدن صابون از روی دست باید شست و شو در زمان طولانی‌تری انجام شود. بنابراین صابون عادی لزوما باکتری‌ها و ویروس‌ها را نمی‌کشد.

صابون‌های آنتی باکتریال علاوه بر ترکیبات صابون‌های عادی، دارای ترکیبات اضافی هستند که مانع تولید مثل باکتری‌های باقی مانده روی پوست می‌شوند. این ترکیبات عموما اثری بر ویروس‌ها ندارند و تنها باکتری‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهند. متداول‌ترین نوع از این ترکیبات که در صابون‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد تری کلوسان است.

تری کلوسان چیست

تری کلوسان توسط یک شرکت سوییسی در سال 1964 میلادی ساخته شد و تا سال 1970 به عنوان یک پماد جراحی به کار گرفته شد. حدود سه چهارم از صابون‌های مایع موجود در بازار حاوی تری کلوسان به عنوان ماده فعال هستند.

با وجود این تحقیقات روی مولکول‌ها و جانوران نشان می‌دهد این ماده کارکرد هورمون‌ها و سایر فرآیندهای بیولوژیکی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. همچنین این ماده اثر نامطلوبی روی جلبک‌ها و اکوسیستم‌های آبی طبیعی دارد. البته تاکنون ارتباط مستقیمی بین این ماده و آسیب به سلامت انسان گزارش نشده است.

علاوه بر این نگرانی‌هایی در خصوص افزایش خطر تولید باکتری‌های مقاوم در برابر داروها در اثر استفاده از این ماده شیمیایی وجود دارد.

موضع سازمان غذا و داروی آمریکا

مهم‌ترین وظیفه سازمان غذا و داروی آمریکا حفاظت از سلامت عمومی جامعه است و یکی از راه‌های انجام این وظیفه اطمینان از این است که ترکیبات مورد استفاده در محصولات مختلف عموما به عنوان ماده‌ای ایمن و موثر شناخته می‌شوند.

با وجود این که مستنداتی در خصوص خطرزا بودن تری کلوسان و سایر ترکیبات آنتی باکتری برای سلامت عمومی در دست نیست، موثر بودن این مواد در صابون‌ها نیز به اثبات نرسیده است. سازمان غذا و داروی آمریکا با توجه به این موضوع در سال 2013 میلادی مقرراتی را وضع کرد که بر اساس آن تولیدکنندگان موظف شدند ظرف یک سال مدارکی را دال بر تاثیرگذاری بهتر صابون‌های آنتی باکتریال ارائه کنند، اما تاکنون هیچ سند قابل قبولی در این رابطه ارائه نشده است.

بنابراین با استفاده از صابون‌های آنتی باکتریال نه تنها مزیت خاصی نصیب مصرف کننده نمی‌شود، بلکه مقادیر بیشتری از ترکیبات شیمیایی وارد محیط زیست می‌شود. به همین علت سازمان غذا و داروی آمریکا استفاده از تری کلوسان و 18 ماده آنتی باکتریان دیگر را در صابون‌ها ممنوع اعلام کرد.

با وجود این هنوز هم کاربردهای مفید دیگری برای تری کلوسان وجود دارد که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا ممنوعیتی در مورد آن‌ها وضع نشده است. به عنوان نمونه می‌توان به جلوگیری از تشکیل پلاک دندان اشاره کرد که موجب اسفاده وسیع از این ماده شیمیایی در تولید خمیردندان شده است.

شست و شوی دست با آب و صابون موجب کاهش 82 درصدی باکتری‌های موجود در پوست دست می‌شود و در تحقیقات زیادی به آثار مفید شست و شو با صابون عادی برای سلامتی توجه شده است. بنابراین با وجود ممنوعیت استفاده از ترکیبات آنتی باکتریال در صابون‌ها، شست و شو با استفاده از صابون‌های عادی همچنان یک اقدام بسیار مفید برای حفظ سلامتی محسوب می‌شود و باید به عنوان یکی از اقدامات روزانه مهم مورد توجه قرار گیرد.

پایان پیام/