ایران پزشک گزارش میدهد:
نویسنده:
شادان ذی فهم، دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی
به گزارش خبرنگار ایران پزشک، سالها تصور میشد بیخوابی در بیماران روانپزشکی تنها یکی از پیامدهای همراه اختلالاتی مثل افسردگی، اضطراب یا دوقطبی است و با درمان بیماری اصلی برطرف میشود، اما یافتههای جدید نشان میدهد در بسیاری از بیماران، مشکل خواب حتی پس از کنترل علائم اصلی نیز ادامه پیدا میکند و میتواند بر شدت بیماری، کیفیت زندگی و احتمال بازگشت آن اثر بگذارد.
در یک مرور پژوهشی جدید، داروهای نوینی برای درمان بیخوابی مورد بررسی قرار گرفتهاند که با کاهش فعالیت بخشهای مسئول بیداری در مغز، به بهبود کیفیت خواب کمک میکنند و در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفتهاند.
این داروها با هدف قرار دادن سیستمهای بیداری مغز، به کاهش هوشیاری کمک میکنند و شرایط را برای شروع و تداوم خواب بهتر فراهم میسازند. در مقایسه با برخی داروهای قدیمی خواب، این گروه کمتر بر سیستمهای آرامبخش مستقیم مغز اثر میگذارند و به همین دلیل نگرانی کمتری درباره وابستگی و عادت دارویی مطرح شده است.
پژوهشگران در این مرور، مطالعات انجامشده روی بیماران مبتلا به طیف وسیعی از اختلالات روانپزشکی از جمله افسردگی، دوقطبی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه، اسکیزوفرنی و اختلالات مصرف مواد را بررسی کردهاند.
نتایج نشان میدهد در بسیاری از موارد، بیماران پس از مصرف این داروها خواب عمیقتر، بیداری کمتر در طول شب و رضایت بیشتری از کیفیت خواب گزارش کردهاند.
با این حال، همه مطالعات به نتایج یکسان نرسیدهاند و برخی پژوهشها تفاوت قابل توجهی میان این داروها و دارونما نشان ندادهاند، در حالی که برخی دیگر بهبود واضحتری را گزارش کردهاند. پژوهشگران این تفاوت را به محدود بودن حجم نمونهها و کوتاه بودن دوره پیگیری نسبت میدهند.
یکی از نکات مهم این بررسی، تغییر نگاه به بیخوابی است. در گذشته تصور میشد اگر بیخوابی ناشی از یک اختلال روانپزشکی باشد، با درمان آن اختلال برطرف میشود، اما دیدگاه جدید تاکید میکند که بیخوابی میتواند بهعنوان یک مشکل مستقل ادامه پیدا کند و نیاز به درمان جداگانه داشته باشد.
بیخوابی طولانیمدت تنها باعث خستگی نمیشود؛ بلکه میتواند تمرکز، حافظه، تنظیم هیجانات و توانایی مقابله با استرس را مختل کند و حتی زمینه بازگشت علائم بیماری روانی را فراهم کند. در برخی اختلالات مانند دوقطبی، تغییرات خواب از نخستین نشانههای هشداردهنده عود بیماری محسوب میشود.
در کنار درمانهای دارویی، روشهای غیردارویی مانند اصلاح عادات خواب و درمان شناختی رفتاری همچنان رویکرد اصلی محسوب میشوند، اما محدودیت دسترسی و اجرای آنها باعث شده بسیاری از بیماران همچنان به دارو نیاز داشته باشند. در این شرایط، داروهای جدید بهعنوان گزینهای برای بیمارانی مطرح شدهاند که از درمانهای قدیمی نتیجه نگرفتهاند یا نگران عوارض آنها هستند.
برخی شواهد نیز نشان میدهد این داروها ممکن است به کاهش تدریجی مصرف داروهای خواب قدیمیتر کمک کنند؛ داروهایی که مصرف طولانیمدت آنها با خطر وابستگی و مشکلات شناختی همراه است.
عوارض گزارششده در این مطالعات عمدتاً شامل خوابآلودگی، خستگی، سرگیجه و کابوس بوده است. با این حال، شواهد فعلی نشان نمیدهد که این داروها باعث تشدید افسردگی یا افزایش افکار خودآسیبرسان شوند.
جمعبندی ایران پزشک
این مرور جدید نشان میدهد بیخوابی در بیماران روانپزشکی نباید صرفاً بهعنوان یک علامت فرعی در نظر گرفته شود. داروهای نوین میتوانند برای برخی بیماران مفید باشند، اما هنوز برای نتیجهگیری قطعی به پژوهشهای گستردهتر نیاز است. پیام اصلی این است که خواب، یکی از ارکان اساسی سلامت روان است و نباید نادیده گرفته شود.
منبع
مرور پژوهشهای انجامشده درباره داروهای جدید درمان بیخوابی در بیماران مبتلا به اختلالات روانپزشکی، بر اساس مطالعات منتشرشده در پایگاههای علمی معتبر تا سال ۲۰۲۳.
پایان پیام/