گزارش اختصاصی ایران پزشک از شب ۳۱ خرداد ۱۳۶۹:
نویسنده:
امین پروسنان، کارشناس ارشد عمران و کارشناس حقوق
به گزارش خبرنگار ایران پزشک، زلزله رودبار و منجیل با بزرگی حدود ۷٫۳ تا ۷٫۴ ریشتر، شهرهای رودبار، منجیل، لوشان و صدها روستای اطراف را در چند ده ثانیه به ویرانه تبدیل کرد. بیش از ۳۵ هزار نفر جان خود را از دست دادند، حدود ۶۰ هزار نفر مجروح و نزدیک به نیم میلیون نفر بیخانمان شدند.
آن شب، فوتبال و مرگ در فاصلهای بسیار کوتاه از یکدیگر قرار گرفتند. بسیاری از مردم در خانههای خود مشغول تماشای مسابقات جام جهانی بودند. گزارشهای متعدد و روایتهای بازماندگان نشان میدهد که تعدادی از جوانان و خانوادهها به دلیل بیدار بودن برای دیدن مسابقات فوتبال، هنگام وقوع زلزله هوشیارتر بودند و توانستند سریعتر از ساختمانها خارج شوند یا در موقعیت امنتری قرار بگیرند. در مقابل، هزاران نفر دیگر در خواب بودند و فرصت واکنش پیدا نکردند.
تصور آن لحظه دشوار است. در یک خانه صدای گزارشگر فوتبال شنیده میشد و چند دقیقه بعد همه چیز زیر آوار مدفون شده بود. در خانهای دیگر، خانوادهای که برای تماشای مسابقه بیدار مانده بودند، با نخستین لرزشها به حیاط دویدند و زنده ماندند. سرنوشت در آن شب تلخ، گاهی به اندازه چند دقیقه بیداری یا خوابیدن تفاوت داشت.
پشت هر عدد، انسانی وجود دارد
وقتی از زلزله رودبار و منجیل سخن میگوییم، نباید فقط به اعداد نگاه کنیم. پشت هر عدد، انسانی وجود دارد. کودکی که دیگر پدر و مادرش را ندید. مادری که تمام خانواده خود را از دست داد. پدری که صبح روز بعد میان آوار به دنبال صدای فرزندش میگشت. هزاران خانواده در یک شب برای همیشه تغییر کردند. هنوز هم در آرامستانهای منطقه، تاریخ ۳۱ خرداد ۱۳۶۹ روی بسیاری از سنگقبرها دیده میشود؛ تاریخی که برای مردم گیلان و زنجان تنها یک عدد نیست، بلکه یادآور فقدانی بزرگ است.
زلزله رودبار، نقطه عطفی در مهندسی
زلزله رودبار و منجیل فقط یک حادثه طبیعی نبود؛ نقطه عطفی در نگاه ایران به مهندسی زلزله نیز به شمار میآید. این فاجعه نشان داد که ساختمانهای غیرمقاوم چگونه میتوانند به قاتلان خاموش تبدیل شوند. بسیاری از خانهها از مصالح سنتی و بدون رعایت اصول مهندسی ساخته شده بودند و در برابر لرزش شدید زمین مقاومت کافی نداشتند. پس از این حادثه، توجه به طراحی لرزهای ساختمانها و اجرای دقیق مقررات ساختمانی در کشور افزایش یافت و استاندارد ۲۸۰۰ ایران بهعنوان مهمترین آییننامه طراحی ساختمانها در برابر زلزله بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت.
یکی از مهمترین درسهای زلزله رودبار و منجیل، اهمیت ایمنی مراکز بهداشتی و درمانی است. بیمارستانها و مراکز درمانی باید پس از وقوع زلزله همچنان قادر به خدمترسانی باشند. در بسیاری از آییننامههای بینالمللی مانند استانداردهای انجمن مهندسان عمران آمریکا (ASCE) و همچنین مقررات ملی و استاندارد ۲۸۰۰ ایران، مراکز درمانی در گروه ساختمانهای با اهمیت بسیار زیاد قرار میگیرند و باید با ضریب ایمنی بالاتری طراحی شوند. هدف این است که در زمان بحران، خود بیمارستان به یک قربانی تبدیل نشود بلکه به مرکزی برای نجات جان انسانها تبدیل گردد.
امروز، بیش از سه دهه از آن شب گذشته است. نسل جدید شاید تنها نام رودبار و منجیل را در کتابها خوانده باشد، اما بازماندگان هنوز صدای شکستن دیوارها، تاریکی پس از قطع برق و فریادهای کمکخواهی را به خاطر دارند. زلزله رودبار و منجیل به ما یادآوری میکند که طبیعت گاهی در چند ثانیه میتواند زندگی انسان را دگرگون کند، اما آمادگی، دانش مهندسی و رعایت اصول ایمنی میتواند از شدت این فاجعه بکاهد.
جمع بندی ایران پزشک
شاید تلخترین بخش این روایت، تضاد عجیب میان شادی و سوگ باشد. در حالی که جهان سرگرم تماشای جام جهانی فوتبال بود، بخشی از ایران در حال تجربه یکی از بزرگترین تراژدیهای تاریخ خود بود. برخی به دلیل همان فوتبال زنده ماندند و برخی دیگر هرگز طلوع آفتاب فردای آن روز را ندیدند. این تناقض عجیب، زلزله رودبار و منجیل را به یکی از ماندگارترین خاطرات جمعی ایرانیان تبدیل کرده است.
امروز، بهترین ادای احترام به جانباختگان آن شب، تنها یادآوری خاطره آنان نیست؛ بلکه ساختن خانهها، مدارس، درمانگاهها و بیمارستانهای ایمنتر است. اگر از آن فاجعه درس بگیریم، یاد قربانیان رودبار و منجیل نه فقط در خاطرهها، بلکه در امنیت نسلهای آینده نیز زنده خواهد ماند.
منابع
علی بیتاللهی، «روند تغییرات کیفیت ساخت و ساز از زلزله منجیل رودبار تا به امروز».
مجله سوانح و بحرانها، «یادنامه زمینلرزه سال ۱۳۶۹ منجیل-رودبار».
Harati, M., et al. (2019). An Investigation on the Effect of the Near-Fault Earthquakes on the Seismic Behavior of RC Frames Designed Based on Iranian Seismic Code (Standard No. 2800). arXiv.
Vasef, M., et al. (2024). Monitoring the Seismic Behavior of a Scaled RC Frame with Intermediate Ductility in a Shaking Table Test. arXiv.
Standard No. 2800, Iranian Code of Practice for Seismic Resistant Design of Buildings (ویرایشهای مختلف).
ASCE 7 – Minimum Design Loads and Associated Criteria for Buildings and Other Structures.
پایان پیام/