اختصاصی ایران پزشک:
نویسنده:
شادان ذی فهم، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
به گزارش خبرنگار ایران پزشک، مادری که شبها از نگرانی خرج و اجاره بیدار میماند، تنها نیست. دو پژوهش تازه در مجلههای معتبر جهانی نشان میدهند فشار روانی مادر به زندگی کودک هم میرسد.
در پژوهش نخست، دانشمندان اطلاعات شمار زیادی از کودکان اروپایی را کنار هم گذاشتند. این کودکان از پیش از تولد تا سالهای کودکی زیر نظر بودند. نتیجه روشن بود؛ کودکانی که مادرشان در بارداری افسرده بود، بیشتر با اضطراب، غمگینی، پرخاشگری، بیقراری و بیشفعالی روبهرو بودند.
این پیوند حتی پس از کنار گذاشتن افسردگی پیش از بارداری هم باقی ماند. یعنی خود دوران بارداری اهمیت دارد. دختر و پسر تفاوتی نداشتند. افسردگی بعد از زایمان بخشی از ماجرا را توضیح میداد و هرچه دوره افسردگی طولانیتر یا تکرارشوندهتر بود خطر هم بیشتر میشد.
این یافتهها سرزنش مادر نیست
پژوهشگران تاکید میکنند این نتایج نه حکم سرنوشت است و نه انگشت اتهام؛ آنچه دیده شده افزایش «احتمال» است، نه قطعیت. بیشتر اطلاعات از گفته خود والدین آمده و نقش ژنها و عاملهای پنهان دیگر را هم نمیشود کامل کنار گذاشت. همه کودکان اروپایی بودند و تعمیم نتایج به جامعه ما باید با احتیاط انجام شود.
خبر خوب: درمان اثر دارد
پژوهش دوم پرسید که اگر مادر افسرده درمان شود چه تغییری رخ میدهد. پژوهشگران نتیجه شمار زیادی کارآزمایی را بررسی کردند که در آنها زنان باردار یا مادران افسرده رواندرمانی گرفته بودند. جمعبندی این بود که درمان احتمالا اثری کوچک، اما واقعی دارد: مادر در نقش والدی توانمندتر میشود و تنش میان زوجین کمتر میشود. رابطه مادر و کودک گرمتر میشود و سلامت روان کودک هم اندکی بهتر میشود.
با این حال نباید اغراق کرد. اثرها کوچکاند و همه نتایج در بررسیهای سختگیرانهتر پایدار نماندند. درمان مادر معجزه نیست، اما گامی موثر است.
در عمل چه باید کرد؟
خانوادهها: غمگینی و بیحوصلگی که هفتهها ادامه پیدا کند، بیخوابی یا پرخوابی و ناتوانی از لذت بردن نشانه ضعف نیستند، بلکه نشانه نیاز به کمکاند. همسر و اطرافیان میتوانند بخشی از بار مراقبت را بردارند.
مادران: گفتوگو با پزشک، مشاور یا روانشناس به نفع خود مادر و کودک است. مراکز جامع سلامت و خدمات مشاوره بهزیستی، گزینههای کمهزینهتر محسوب میشوند.
سیاستگذاران و درمانگران: غربالگری ساده افسردگی در مراقبتهای بارداری و بعد از زایمان فرصتی است که نباید از دست برود، بهویژه در سالهای فشار اقتصادی.
جمعبندی ایران پزشک
مراقبت از مادر، مراقبت از کودک هم هست. هرچه حمایت زودتر و نزدیکتر به دوران بارداری آغاز شود، شانس رشد هیجانی و اجتماعی کودک بیشتر میشود.
منابع
Hermans و همکاران، ۲۰۲۶. Prenatal maternal depression and child behavioural and developmental outcomes: an individual participant data meta-analysis in the EU Child Cohort Network. The Lancet Regional Health – Europe.
Cuijpers و همکاران، ۲۰۲۶. The Effects of Psychological Treatment of Maternal Depression on Children and Parental Functioning: A Meta-analysis. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry.
پایان پیام/